Interview met keynote John Weijtmans

"Veiligheid wordt niet bereikt door eenmalige instructie, het gaat altijd maar door"

Op de Dag van het Veilige Magazijn was John Weijtmans, CEO van Swietelsky Benelux, een van de sprekers. Hij werd daarvoor niet zomaar gekozen, want veiligheid op het werk staat bij de spoorbouwer met stip op nummer één. Bij werken aan het spoor loert immers altijd gevaar. “In welk bedrijf dan ook, het gaat erom dat iedereen betrokken is bij het onderwerp veiligheid.”

Hij is één kilometer lang, zeeft achthonderd kubieke meter stenen per uur en rijdt over rails die hij eerst zelf uit elkaar drukt en daarna weer bij elkaar brengt. Tussendoor haalt hij oude spoorbielzen en stenen weg, legt er nieuwe bielzen voor in de plaats en stort nieuwe stenen. En dat met een snelheid van 180 meter per uur. De RU800 van de firma Swietelsky is een fabriek op wielen, een werktrein zoals er maar eentje in de hele wereld bestaat. Eind februari trok de 54 miljoen euro kostende machine veel bekijks op het treintraject Uitgeest-Alkmaar, waar delen van het spoor moesten worden vernieuwd ter hoogte van Castricum en Heiloo. Het toekijkende publiek was vooral onder de indruk van het self supportingsysteem op de trein, die aan voor- en achterkant bielzen en stenen meeneemt en deze naar de juiste plaats brengt met heftreintjes die op de trein zelf heen en weer rijden.

Mastodonten

“Mooi hè”, zegt John Weijtmans, de CEO van Swietelsky Rail Benelux. “Dit is de enige werktrein ter wereld die dat kan.” Weijtmans was, met zijn bijna veertig jaar ervaring in de spoorbouw, nauw betrokken bij de ontwikkeling van de RU800 en meldt dat er alweer en nieuwe machine op komst is, de RU1000. “Die kan nóg meer zelf. Rondom de RU800 hebben we telkens een team van rond de dertig mensen nodig, bij de nieuwe trein zijn dat er nog maar twintig.” Swietelsky Rail Benelux is een dochteronderneming van het Oostenrijkse Swietelsky Baugesellschaft (omzet drie miljard euro, elfduizend mensen in dienst) en het behoort tot de slechts vijf bedrijven die van spoorbeheerder ProRail aan het Nederlandse spoor mogen werken. Swietelsky is van die vijf de enige die de focus op machines heeft. Niet alleen op mastodonten als de RU800 trouwens; waar Swietelsky verschijnt rijden nog tal van andere grote en kleine apparaten over het spoor. Sommige draaien de bouten los waarmee de rails vastzitten, andere inspecteren het net gelegde spoor, storten stenen of vegen het grind aan. Mobiele kranen hebben rubberbanden maar ook treinwielen, en zijn overal inzetbaar.

“Veiligheid wordt niet bereikt door eenmalige instructie, het gaat altijd maar door”

Continu gecontroleerd

John Weijtmans was keynotespeaker op de Dag van het Veilige Magazijn die evofenedex woensdag 24 maart organiseerde. Of het nu op het spoor is of in een magazijn, veilig werken komt volgens Weijtmans op hetzelfde neer. “Als in een organisatie veiligheid deel uitmaakt van de cultuur, wordt er continu gecontroleerd. Veiligheid wordt ook niet bereikt door een eenmalige instructie, het gaat altijd maar door.” Weijtmans weet waarover hij praat, want hij maakte van dichtbij twee dodelijke ongevallen mee. “In 1992 kwam er een trein, door een wisselfout, terecht op een spoor waar een kraan aan het werk was. De kraanmachinist werd doodgereden, een jonge man, vader van twee kinderen. En in 2007 waren in België twee lassers aan het werk aan de rails, toen de veiligheidsman even moest plassen en niet waarschuwde voor een naderende trein. Een van de lassers overleefde het niet, ook een jonge vader. Als je dat hebt meegemaakt, ga je ervoor zorgen dat zoiets nooit meer voorkomt”, stelt Weijtmans.

Bij Swietelsky staan volgens hem dan ook alle bedrijfsprocessen in het teken van de veiligheid. In Nederland is, sinds een ernstig ongeval bij Mook in 1996, afgeschaft dat er bij werkzaamheden op het nevenspoor wordt doorgereden, maar niettemin neemt Swietelsky nog steeds geen enkel risico. “Op dat vrije spoor rijden we zelf vaak heen en weer met mobiele kraantjes, dus dat moet toch bewaakt worden”, zegt Weijtmans. Alle medewerkers dragen koptelefoons, die niet alleen hun gehoor beschermen, maar waarop zij ook waarschuwingen krijgen doorgegeven. “Je kunt wel op een toeter blazen, maar als iemand net op dat moment een rail aan het doorslijpen is, hoort hij dat echt niet.”

Werken aan het spoor in Nederland brengt volgens Weijtmans nog een extra factor met zich mee. “We moeten uiteraard aan de Europese wetten en regels voldoen, maar ook aan de regelgeving van ProRail. Naast duurzaamheids eisen, voor bijvoorbeeld CO2-uitstoot, stellen die ook nog extra voorwaarden aan de veiligheid. Hoe hoger je op de veiligheidsladder ope reert, des te beter. Ook commercieel trouwens, want als je het maximale veiligheids niveau bereikt, geeft ProRail tien procent korting op de fictieve prijs. Wij krijgen die tien procent altijd”, zegt Weijtmans. Dat gaat niet vanzelf. “Het karwei bij Heiloo en Castricum duurde negen dagen, maar we hadden daar negen maanden voorbereiding. Alles gaat met militaire precisie. Ons motto is: in één keer goed, in één keer veilig.”

Zwitserse kaas

Hoewel Swietelsky van oorsprong Oostenrijks is, hanteert de firma als het om de veiligheid gaat graag de methode van de Zwitserse kaas. “Iedereen weet dat een Zwitserse kaas veel gaten heeft. Wat wij dan doen is het werkproces van A tot Z beschrijven alsof het een stuk kaas is. Dan is het wel heel toevallig als een bepaald gat steeds op dezelfde plaats zit. Als je het hele proces op die manier afpelt, haal je vrij eenvoudig de zwakke schakels, de onveilige momenten in het werkproces, naar boven. Schakel je die uit, dan komen ze ook niet meer terug”, stelt Weijtmans. “Bij Swietelsky hebben we ook een veiligheidskalender, we houden elke maand veiligheidssessies en er is voor alle medewerkers een veiligheidsapp die iedereen ook leest. En soms houden we een pubquiz over veiligheid. Het gaat erom dat iedereen betrokken is bij het onderwerp.”

“Een paar strepen op de grond of een geel gelakt voetpad in een magazijn staan misschien leuk, maar leg vooral ook aan iedereen uit waaróm die paden er liggen. En blijf die boodschap herhalen”

Betrokkenheid

Verder is het volgens Weijtmans van belang dat ook de bedrijfsleiding betrokkenheid toont. “Houd een peptalk over veiligheid voorafgaand aan de grote klus, loop eens een keer mee met een nachtdienst en sta open voor feedback van de werkvloer. Het is ook belangrijk om dingen niet directief, maar communicatief op te leggen. Vertél waarom dingen nodig zijn. Een paar strepen op de grond of een geel gelakt voetpad in een magazijn staan misschien leuk, maar leg vooral ook aan iedereen uit waaróm die paden er liggen. En blijf die boodschap herhalen”, adviseert Weijtmans.

Hij raadt managers en leidinggevenden aan om te sturen op een zo plat mogelijke organisatie. “Van een afstand toekijken helpt niet, het is belangrijk om eigenaarschap te tonen. Veel incidenten gebeuren omdat mensen ‘nog even iets moesten doen’. Dat klopt al niet, want nadenken komt vóór handelen en als je alles in één keer goed doet, is dat ‘nog even iets moeten doen’ niet nodig. Ik verwacht ook eigenaarschap van de mensen op de werkvloer; alle onderaannemers bij onze projecten hebben mijn telefoonnummer, ik heb een kantoor zonder drempels. Daardoor weet ik veel van alle medewerkers. Als het om veiligheid gaat, is de mens de zwakste schakel. Dan moet je er dus voor zorgen dat mensen optimaal kunnen werken, dan is de veiligheid ook meteen geborgd.”

Bekijk de keynote terug

Vond je dit een leuk artikel?

Deel het met je collega's!